عالم چهار است : مشرق مغرب ، شمال ، جنوب ، و همچنين شماره اوتاد در منطقة البروج و علم فلك چهار است ، طالع ، غارب ، وتد السماء ، وتد الارض ، و زمان و فصلها چهار است : بهار ، تابستان ، پائيز ، و زمستان و اطوار عمر انسان چهار است : طور كودكى ، طور جوانى ، طور كهولت ، طور پيرى . و اما جهت ديگرى كه عدد چهار به آن اختصاص دارد اين است : سمت‌هائى كه به‌واسطه آن وسايل گمراهى و اضلال انسانى و غلبه جنود وساوس شيطانى كه موجبات شكنجه‌هاى دوزخ و عذاب حرمان است در كشور انسانيّت رخنه وارد مىسازد چهار قسم است : طرف راست ، چپ ، جلو ، عقب چنانچه خداوند از گفتار شيطان حكايت مىكند و مىفرمايد ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ ولى بالا و پائين را ذكر نكرده است اما قسمت پائين از لحاظ دورى زياد كه به سينه و مقرّ دل انسان دارد در راه نفوذ شيطان « 1 » ايجاد زحمت و اشكال مىنمايد . و قسمت بالا همواره جايگاه نزول قضا و محل فرود آمدن فيوضات الهى است ، و او را توانائى نزديكى به سمت مزبور نيست زيرا اگر نزديك شود به هلاكت افتد . پس اين امور چهار ركنى ، با زبان حالات خود ، در تسبيح حق بوده و با نغمه‌هاى حقايق و خصوصيّات خود ، بر جلالت و كبرياى آفريدگار خود ، گواهى دهند ، و شاهد كمال آثار ربوبيّت پرورش‌دهنده و مربّى خود از اسماء چهارگانه الهيّه باشند ، و آنها عبارت از اسمهاى - چهارگانه‌ايست كه با جلالت خود اركان تصرّفات ايجادى حق در صحنه آفرينش هستند و پايه صدور تدبيرات كونيّه ، و قوايم اصول كرسى مملكت فردانيّت و يكتائى حق‌ّاند و آن اسماء عبارتند از : حىّ ، عالم ، مريد ، قادر . چنانچه

--> ( 1 ) مراد از شيطان كه مظهر طبيعت كليه است در انسان ، طبيعت شخصيّه اوست كه در لسان شرع تعبير از آن بشيطان شده كه بر طرف چپ قلب متمكّن و از راه گوش چپ قلب ، در وسوسه است و به انسان راه پيدا مىكند ، و اگر كسى طبيعت را تحت نفوذ و سلطهء خود نياورد شيطان او مسلمان نشود ، و اگر اين جنبه نمىبود عمارت و آبادى دنيا صورت نمىگرفت و تكميل روح حاصل نمىگرديد .